HISTORIA YA MTUME THOMASO(ASIE AMINI)
Historia ya Mtume Thomas (anayejulikana pia kama Didimo, maana yake "Pacha") ni moja ya masimulizi yenye mvuto mkubwa katika historia ya Ukristo. Alitoka katika mashaka ya kibinadamu na kuwa mmoja wa wamisionari wajasiri waliovuka mipaka ya Dola ya Kirumi na kufika hadi Asia ya Kusini.
Hapa kuna undani wa maisha, tabia, safari zake, na urithi alioacha nchini India.
## 1. Kuzaliwa na Kuitwa na Yeshua (Yesu)
* **Mahali alikozaliwa:** Thomas alikuwa Myahudi aliyezaliwa mkoani **Galilaya** (Galilee), eneo ambalo leo liko kaskazini mwa Israeli. Ingawa mji wake hususa haukutajwa, alikuwa mtu wa tabaka la chini/kawaida, na watafiti wengi wanamuhusisha na kazi ya uvuvi au uashi.
* **Wito wake na Yeshua:** Thomas alichaguliwa kuwa mmoja wa Mitume 12 wa Yesu. Wito wake umerodiwa kwenye Injili za Mathayo (10:3), Marko (3:18), na Luka (6:15). Alitafutwa na kujumuishwa mapema katika huduma ya Yesu ya hadhara.
## 2. Maeneo Anapoonekana kwenye Agano Jipya
Injili ya Yohana inampa Thomas nafasi ya pekee sana na inatusaidia kumwewa vyema kupitia matukio makuu matatu:
* **Yohana 11:16 (Ujasiri na Uaminifu):** Yesu alipotaka kurudi Yudea kumfufua Lazaro (ambako Wayahudi walitaka kumpiga mawe), Thomas aliwaambia mitume wenzake: *"Twendeni na sisi, ili tufe pamoja naye."* Hii inaonyesha upendo wake mkubwa na utayari wa kufa kwa ajili ya Yesu.
* **Yohana 14:5 (Kutafuta Ukweli):** Kwenye karamu ya mwisho, Yesu aliposema anaenda kuwaandalia mahali na wanaijua njia, Thomas alihoji kwa uwazi: *"Bwana, sisi hatujui uendako; basi twaijuaje njia?"* Swali hili lilimfanya Yesu atoe kauli maarufu: *"Mimi ndimi Njia, na Ukweli, na Uzima."*
* **Yohana 20:24-29 (Thomas wa Shaka):** Hili ndilo tukio maarufu zaidi. Baada ya ufufuko, Thomas alikataa kuamini hadi aone alama za misumari na kugusa ubavu wa Yesu. Yesu alipotokea, Thomas alianguka na kusema kauli kuu ya imani: *"Bwana wangu na Mungu wangu!"*
3. Tabia na Maisha Yake
Thomas alikuwa na tabia ya kipekee iliyochanganya vitu viwili:
1. **Mtu wa Mantiki na Uhakiki (Analytical & Skeptical):** Hakuwa mtu wa kuamini mambo kirahisi tu bila ushahidi. Alitaka ukweli unaoonekana na kushikika.
2. **Mwenye Msimamo na Ujasiri Mkubwa:** Mara tu alipojiridhisha na ukweli, hakuwa na kigugumizi. Imani yake ilikuwa thabiti na ilimsukuma kufanya mambo ambayo wengine walihofia.
4. Kuja Kwake India na Kazi Aliyofanya
Baada ya Pentekoste na kutawanyika kwa mitume, Thomas alielekea Mashariki. Masimulizi ya kale (kama *Acts of Thomas*) yanasema alifika nchini India kwa njia ya bahari mnamo **mwaka 52 BK**.
* **Eneo la Kuwasili:** Alitua katika bandari ya **Muziris** (ambayo leo ni Kodungallur katika jimbo la Kerala, kusini-magharibi mwa India). Kulikuwa na jamii ndogo ya Wayahudi hapo, hivyo alianza kuhubiri nao kabla ya kuwageuza wenyeji.
* **Kazi Aliyofanya (Makanisa Saba na Nusu):** Thomas alihubiri na kubatiza watu wengi, wakiwemo wa tabaka la juu la Kiyahudi na Kihindu (Brahmin). Anajulikana kwa kuanzisha jumuiya za Kikristo zilizopewa jina la **"Makanisa Saba na Nusu"** (*Ezhara Padhikal*) huko Kerala:
1. Kodungallur
2. Palayoor
3. Kottakkavu
4. Kokkamangalam
5. Niranam
6. Nilackal (Chayal)
7. Kollam
8. Thiruvithamcode (hili linahesabika kama "nusu kanisa" kwa sababu lilikuwa dogo au kama maombi ya kifalme).
5. Kifo Chake
Baada ya kufanya kazi Kerala, Thomas alivuka kwenda pwani ya mashariki ya India (jimbo la Tamil Nadu la leo).
* **Kifo cha Ushahidi (Martyrdom):** Mnamo **mwaka 72 BK**, aliuawa kwa kuchomwa na mkuki (spear) na makuhani wa kienyeji waliokuwa wakipinga mafundisho yake mapya.
* **Mahali pa Kifo:** Alifia kwenye kilima kinachoitwa **St. Thomas Mount** huko Mylapore, karibu na mji wa Chennai (Madras) wa sasa.
6. Urithi (Regency/Legacy) Alioacha India Mpaka Leo
Urithi wa Thomas nchini India ni hai na wenye nguvu sana kuliko hata wa mitume wengine wengi huko Ulaya.
* **Wakristo wa Mtume Thomas (Saint Thomas Christians):** Watu hawa wanajulikana pia kama **Nasrani** (kutokana na jina Wanazareti). Ni jamii kubwa yenye nguvu ya kiuchumi na kijamii huko Kerala.
* **Makanisa ya Kiorthodoksi na Kikatoliki ya Mashariki:** Urithi wake umehifadhiwa kupitia makanisa kama *Syro-Malabar Catholic Church*, *Syro-Malankara Catholic Church*, na *Malankara Orthodox Syrian Church*. Ibada zao za kale hutumia lugha ya Kisiria (Syriac), ambayo ni karibu sana na Kiaramu (Aramaic) alichoongea Yesu na Thomas.
* **Santhome Basilica (Chennai):** Hili ni kanisa kuu lililojengwa juu ya kaburi la kwanza la Mtume Thomas huko Mylapore. Ni moja ya maeneo matatu tu duniani ambapo kanisa kuu limejengwa juu ya kaburi la Mtume wa Yesu (mengine ni St. Peter's huko Vatican na Santiago de Compostela huko Hispania).
7. Ramani ya Kijiografia ya Safari za Mtume Thomas
*Kwa kuwa mimi ni mfumo wa akili mnemba wa maandishi, siwezi kuchora picha ya ramani moja kwa moja, lakini hapa kuna mchanganuo wa kijiografia na njia (Route) aliyopita kutoka Mashariki ya Kati hadi India:*
```
[Jerusalem / Yudea] (Mwanzoni mwa safari - 33-40 BK)
│
▼
[Edessa / Syria / Mesopotamia] (Kuhubiri njiani)
│
▼
[Parthia / Uajemi (Iran ya leo)] (Kupitia njia za biashara)
│
▼
[Bahari ya Arabia] (Kusafiri kwa meli za biashara ya viungo)
│
▼
[Muziris / Kerala, India] (Aliwasili 52 BK - Pwani ya Magharibi)
│
▼
[Mylapore / Chennai, India] (Kifo chake 72 BK - Pwani ya Mashariki)
```
Mfano WA sanamu akichomwa mkuki
Mfano WA maiti ya Mtume Thomas
Hapo mlimani kulikuwa na kiwe alikuwa anapiga magoti na kuomba
Picha hizo Mch Martin Malecela ambae Pia ndiye mmiliki WA blog hii akiwa kwenye makumbusho ya Mtume Thomas sehemu alipoishi Chennai India
Maeneo Muhimu Kwenye Ramani ya India Leo:
1. **Kodungallur (Kerala):** Lango la kuingilia la Mtume Thomas nchini India.
2. **Palayoor (Kerala):** Moja ya makanisa yake ya kwanza kabisa ambapo inasemekana alifanya miujiza ya maji yaliyobaki hewani.
3. **St. Thomas Mount (Chennai):** Kilima ambacho aliuawa na sasa ni kituo kikubwa cha hija.
4. **Santhome Basilica (Chennai):** Mahali lilipo kaburi lake la kihistoria (ingawa baadhi ya masalia yake baadaye yalihamishiwa Edessa na kisha Ortona, Italia).
Hapa kuna maelezo ya kina kuhusu miujiza ya Mtume Thomas nchini India, upinzani mkali aliokutana nao, sababu za kina za kuuawa kwake, athari zilizotokea, na historia ya dini ya wale waliomuua.
## 1. Miujiza Aliyofanya Mtume Thomas Nchini India
Mapokeo ya kale ya Kikristo nchini India na maandiko kama *Acts of Thomas* yanasimulia miujiza mikubwa iliyothibitisha utume wake na kuwavuta maelfu ya watu kwenye Ukristo:
Muujiza wa Maji Yaliyobaki Hewani (Palayoor):** Huu ndio muujiza maarufu zaidi. Thomas alipofika Palayoor (Kerala), aliwakuta makuhani wa Kihindu (Brahmins) wakifanya matambiko mtoni. Walikuwa wakichota maji mkononi na kuyarusha angani kama sadaka kwa miungu yao ya jua, na kila waliporusha, maji hayo yalianguka chini mtoni. Thomas aliwaambia: *"Mungu wangu anaweza kupokea sadaka hii."* Alisali, akachota maji na kuyarusha angani. Badala ya kuanguka, maji hayo yalibaki yakiwa yameganda hewani kama fuwele (crystals) na maua yanayometa, na hayakurudi chini. Muujiza huu uliwashtua sana makuhani hao, na wengi wao waliamini na kubatizwa papo hapo.
* **Muujiza wa Gogo la Mbao la Kifalme:** Katika eneo la Mylapore, gogo kubwa sana la mbao lililokusudiwa kujenga ikulu lilikuwa limeanguka mtoni na kuziba njia ya maji. Tembo wengi wa kifalme na mamia ya wanaume walijaribu kulivuta lakini walishindwa. Thomas alimwambia mfalme kuwa yeye pekee anaweza kuliondoa kama ataruhusiwa kulitumia kujenga kanisa. Thomas alichukua mshipi (mkanda) wake wa kiunoni, akafunga lile gogo, na kwa nguvu za kiungu alilivuta kwa urahisi sana peke yake hadi nchi kavu.
* **Kufufua Waliokufa:** Katika tukio moja, kuhani mmoja wa kienyeji alimuua mtoto wake mwenyewe wa kiume na kumsingizia Thomas ili akamatwe na kuuawa na serikali. Thomas alipoletwa mbele ya maiti na umati wa watu wenye hasira, alisali na kumgusa yule kijana. Kijana huyo alifufuka na kutaja hadharani kuwa baba yake ndiye aliyemuua ili amsingizie Thomas.
## 2. Upinzani Aliokutana Nao
Huduma ya Thomas haikuwa rahisi; alikutana na upinzani mkubwa wa ngazi mbili:
* **Upinzani wa Kitabaka na Kidini:** Thomas alihubiri usawa wa binadamu mbele ya Mungu, jambo lililokuwa kinyume kabisa na mfumo wa matabaka nchini India (*Caste System*). Alipowabatiza watu wa tabaka la chini na hata makuhani wa tabaka la juu (Brahmins), alitikisa mifumo ya kijamii na kiuchumi. Makuhani waliobaki waliona kuwa Thomas anaharibu dini yao ya jadi na anawanyenga nguvu zao juu ya jamii.
* **Upinzani wa Kifalme:** Thomas alihubiri maadili ya Kikristo, ikiwemo uaminifu katika ndoa na kujizuia na anasa. Nchini Mylapore, alimhubiria Malkia Tertia (mke wa Mfalme Misdeus/Mazdai) na wanawake wengine wa kifalme. Malkia aliamua kubatizwa na kuanza kuishi maisha ya usafi, akakataa kushiriki anasa na uzinzi wa ikulu ya kifalme. Hili lilimkasirisha sana Mfalme Misdeus, ambaye aliona Thomas anaingilia ndoa yake na kuvuruga mamlaka yake ya kifalme.
## 3. Kwanini Aliuawa kwa Kina na Athari Zilizotokea
### Sababu za Kina za Kuuawa Kwake:
Kifo cha Thomas hakikuwa cha bahati mbaya, kilikuwa ni njama iliyosukwa na **makuhani wa kienyeji wakishirikiana na ikulu ya kifalme**. Chuki ilifikia kilele wakati mtoto wa mfalme (Prince Azanes) na ndugu wa mfalme walipoamua kuwa Wakristo.
Makuhani walimwambia mfalme kuwa ushawishi wa Thomas unahatarisha usalama wa ufalme na miungu yao itakasirika. Mfalme aliamuru Thomas akamatwe. Ili kuepusha ghasia kutoka kwa umati wa watu waliompenda Thomas kwa miujiza yake, makuhani na wanajeshi wa mfalme walimfuata kwa siri hadi kwenye pango la kilima (St. Thomas Mount) ambako alikuwa akisali. Mnamo mwaka **72 BK**, walimvamia na **kumchoma kwa mkuki (spear) kifuani** hadi akafa.
### Athari zilizotokea baada ya kifo chake (Madhara/Impact):
* **Laana na Ugonjwa Ikuluni:** Mapokeo ya *Acts of Thomas* yanasema kuwa muda mfupi baada ya Thomas kuuawa, mtoto wa Mfalme Misdeus alishikwa na pepo mchafu (alipagawa) na kuugua sana. Mfalme alijuta na kupata hofu kubwa, akijua kuwa ni adhabu kutoka kwa Mungu wa Thomas.
* **Kutubu kwa Mfalme na Ujio wa Amani:** Mfalme alikwenda kwenye kaburi la Thomas, akaomba msamaha, na kuchukua udongo kutoka kwenye kaburi hilo akamwekea mwanae. Mtoto huyo aliponywa mara moja. Athari ya muujiza huu ilikuwa kwamba Mfalme Misdeus mwenyewe alitubu, akabatizwa na kuwa Mkristo, na mateso dhidi ya Wakristo yakakoma.
* **Kushamiri kwa Kanisa:** Kifo cha Thomas hakikuangamiza Ukristo nchini India; badala yake, damu yake ilikuwa mbegu. Waumini walipata ujasiri mkubwa zaidi, na jumuiya ya "Wakristo wa Mtume Thomas" (Nasrani) ilizidi kukua na kuwa na nguvu sana hadi leo.
## 4. Makuhani Waliomuua Walikuwa wa Dini Gani na Ilianza Lini?
Makuhani waliomuua Mtume Thomas walikuwa wa **Dini ya Uhindu (Hinduism)**, hususan kutoka tabaka la juu kabisa la kidini linalojulikana kama **Brahmins** (Makuhani wa Kihindu).
### Dini hii ilianza lini?
* **Dini ya Kale Zaidi:** Uhindu unatambulika kama dini ya kale zaidi duniani inayoendelea kufuatwa hadi leo. Tofauti na Ukristo au Uislamu, Uhindu hauna mwanzilishi mmoja maalum (kama Yesu au Muhamad) na hauna tarehe rasmi ya kuanza, bali ulikua hatua kwa hatua.
* **Zama za Kale (Mizizi):** Watafiti wa historia wanaonyesha kuwa mizizi ya Uhindu ilianza tangu kipindi cha **Ustaarabu wa Bonde la Indus (Indus Valley Civilization)** mnamo **mwaka 3300 KK hadi 1900 KK** (Kabla ya Kristo).
* **Kipindi cha Vedic (Vedic Period):** Mifumo rasmi ya kidini, maandiko matakatifu (Vedas), na mfumo wa makuhani (Brahmins) ilizidi kuimarika kati ya **mwaka 1500 KK na 500 KK**.
**Hitimisho la Kihistoria:** Wakati Mtume Thomas anafika nchini India mnamo mwaka 52 BK, Dini ya Uhindu ilikuwa tayari na umri wa **zaidi ya miaka 2,000**. Thomas alikuwa akihubiri mfumo mpya kabisa wa kidini (Ukristo) ndani ya taifa ambalo lilikuwa na dini kongwe, iliyoimarika sana kisheria, kiutamaduni na kisiasa, jambo lililosababisha msuguano mkali uliogharimu maisha yake.
Mabaki ya mifupa (yanayojulikana kama *masalia* au *relics*) ya Mtume Thomas yana historia ndefu na ya ya kusisimua ya kusafirishwa duniani. Hivi sasa, mabaki hayo yamegawanyika katika maeneo makuu matatu, huku sehemu kubwa ikiwa barani Ulaya:
### 1. Ortona, Italia (Sehemu Kubwa ya Mifupa Ipo Hapa)
Hivi sasa, sehemu kubwa ya mifupa ya Mtume Thomas inahifadhiwa salama ndani ya sanduku maalum la shaba na fedha chini ya madhabahu kuu ya **Kanisa Kuu la Mtume Thomas (Basilica of St. Thomas Apostle)** katika mji wa **Ortona, Italia**. Mifupa hii ilifikishwa hapo mnamo tarehe 6 Septemba, 1258, baada ya mabaharia wa Kiitaliano kuichukua kutoka Ugiriki. Kila mwaka sanduku hilo hutolewa kwa ajili ya ibada na hija.
### 2. Mylapore, Chennai (India) – Kaburi lake la Kwanza
Katika kanisa maarufu la **Santhome Basilica** (lililojengwa mahali alipouawa na kuzikwa kwa mara ya kwanza), kuna chumba cha chini ya ardhi chenye kaburi lake la kihistoria. Ingawa mifupa mingi iliondolewa karne nyingi zilizopita, kanisa hilo bado linamiliki na kuhifadhi **kipande kidogo cha mfupa wa kidole chake** na **ncha ya mkuki wa chuma** uliotumika kumchoma na kumuua. Vitu hivi vimewekwa kwenye sanduku la kioo ili wageni na waumini wavione.
### 3. Azhikode, Kerala (India) – Mfupa wa Mkono
Mnamo mwaka **1953**, Kardinali Eugène Tisserant alileta India zawadi ya kipekee kutoka Ortona, Italia. Zawadi hiyo ilikuwa ni **mfupa wa mkono wa kulia** wa Mtume Thomas. Mfupa huu wa mkono sasa umehifadhiwa kwa heshima kubwa katika Kanisa la **Marthoma Pontifical Shrine** huko Azhikode (Kodungallur), jimboni Kerala—eneo lile lile alilotua kwa meli kwa mara ya kwanza mwaka 52 BK.
### Muhtasari wa Safari ya Mifupa ya Mtume Thomas katika Historia:
* **Mwaka 72 BK:** Alizikwa Mylapore, Chennai (India) mara tu baada ya kifo chake.
* **Karne ya 3 (Karibu mwaka 232 BK):** Kwa kuhofia uharibifu kutokana na vita, mfanyabiashara mmoja wa Kikristo alihamisha sehemu kubwa ya mifupa yake kutoka India na kuipeleka mji wa **Edessa** (mji wa kale wa Mesopotamia, uliopo Uturuki ya leo).
* **Mwaka 1144:** Edessa ilipotekwa na majeshi ya Kiislamu, Wakristo waliikimbiza mifupa hiyo hadi kisiwa cha **Chios** nchini Ugiriki ili kuinusuru.
* **Mwaka 1258 hadi Leo:** Jeshi la wanamaji la mji wa Ortona (Italia) lilivamia kisiwa cha Chios na kuchukua masalia hayo, na tangu wakati huo yanakaa nchini Italia.
Maoni