UKRISTO, UISLAM NA DINI NYINGINE

DINI ZILIZOKUWEPO KABLA NA BAADA YA UKRISTO: HISTORIA, ATHARI ZAKE NA UHUSIANO WAKE NA BIBLIA

Ukristo haukutokea katika utupu. Ulizaliwa katikati ya ulimwengu uliokuwa na dini nyingi, falme mbalimbali, na mifumo tofauti ya ibada. Ili kuelewa vizuri historia ya Ukristo, ni muhimu kujua dini zilizokuwepo kabla yake, zilizotoweka, na zile zilizotokea baada yake.

1. DINI ZILIZOKUWEPO KABLA YA UKRISTO NA ZIPO MPAKA SASA

A. Uyahudi (Judaism)

Historia

Uyahudi ndiyo dini ambayo Ukristo ulitokea ndani yake. Historia yake inaanzia kwa Ibrahimu takriban miaka 2000 kabla ya Kristo.

Mungu alifanya agano na Ibrahimu:

> "Nitakufanya taifa kubwa..." (Mwanzo 12:2)

Baadaye Mungu alimpa Musa Sheria katika Mlima Sinai.

Mambo yaliyosahaulika mara nyingi

Uyahudi wa kale ulikuwa na mfumo wa sadaka za wanyama.

Hekalu la Yerusalemu lilikuwa kitovu cha ibada.

Makundi kama Mafarisayo, Masadukayo na Waesene yalikuwepo wakati wa Yesu.

Athari kwa Ukristo

Agano la Kale ni sehemu ya Biblia ya Kikristo.

Yesu alikuwa Myahudi.

Mitume wote wa kwanza walikuwa Wayahudi.

Dhana za Masihi, agano, dhabihu na ufufuo zilianzia katika Uyahudi.

Tofauti Kuu

Wayahudi wengi hawakumkubali Yesu kuwa Masihi aliyeahidiwa.

B. Uhindu (Hinduism)

Historia

Ni mojawapo ya dini za kale zaidi duniani.

Vitabu vyake vikuu:

Vedas

Upanishads

Bhagavad Gita

Mafundisho Makuu

Karma

Kuzaliwa upya (Reincarnation)

Moksha (ukombozi wa roho)

Uhindu si dini moja yenye mwanzilishi mmoja, bali mkusanyiko wa mila na imani nyingi.

Athari kwa Ukristo

Karne za mwanzo hazikuwa na mwingiliano mkubwa.

Katika nyakati za kisasa:

Kumekuwa na mazungumzo ya kidini.

Wamisionari wengi wamehubiri India.

Tofauti Kuu

Ukristo:

Mungu mmoja.

Mwanadamu huokolewa kwa neema.

Uhindu:

Mfumo wa karma.

Kuzaliwa upya.

C. Ubuddha (Buddhism)

Historia

Ulianzishwa na Siddhartha Gautama karibu karne ya 5 KK.

Mafundisho Makuu

Maisha yana mateso.

Sababu ya mateso ni tamaa.

Njia ya kuondoa mateso ni kufuata njia ya Buddha.

Kilichosahaulika

Ubuddha wa awali haukuzingatia sana Mungu Muumba.

Athari kwa Ukristo

Haukuwa mpinzani wa moja kwa moja wa Ukristo wa mwanzo.

Wamisionari wa Kikristo wamefanya kazi nyingi Asia.

Tofauti Kuu

Ubuddha huweka mkazo kwa kujikomboa kupitia maarifa na nidhamu.

Ukristo huweka mkazo kwa neema ya Mungu kupitia Kristo.

D. Uzoroasta (Zoroastrianism)

Historia

Mwanzilishi alikuwa Zarathustra.

Mungu mkuu ni Ahura Mazda.

Kilichosahaulika

Dini hii ilikuwa dini rasmi ya Dola ya Uajemi kwa mamia ya miaka.

Athari kwa Uyahudi na Ukristo

Baadhi ya wasomi wanaona kwamba mawazo kuhusu:

Malaika

Pepo

Hukumu ya mwisho

Ufufuo

yalikuzwa zaidi katika kipindi ambacho Wayahudi waliishi chini ya Waajemi.

Hata hivyo, suala hili bado linajadiliwa kitaaluma.

E. Shinto

Historia

Dini ya asili ya Japan.

Inahusisha ibada ya roho na nguvu za asili (Kami).

Wajapani wengi hufuata Shinto na Ubuddha kwa wakati mmoja.

Athari kwa Ukristo

Athari ndogo duniani, lakini Japan imekuwa moja ya maeneo muhimu ya umishonari.

2. DINI ZILIZOKUWEPO KABLA YA UKRISTO NA ZIMETOWEKA

A. Dini ya Misri ya Kale

Miungu Maarufu

Ra

Osiris

Isis

Horus

Anubis

Kilichosahaulika

Wamisri waliamini maisha baada ya kifo ndiyo sababu ya kujenga piramidi na kufanya uhifadhi wa maiti (mummification).

Athari kwa Biblia

Israeli walikaa Misri kwa karne nyingi.

Kutoka kwa Waisraeli Misri ni tukio kubwa sana la Biblia.

B. Dini za Wagiriki na Waroma

Miungu Maarufu

Zeus

Athena

Apollo

Jupiter

Mars

Kilichosahaulika

Karibu kila mji ulikuwa na mungu wake.

Athari kwa Ukristo

Ukristo wa kwanza ulikutana nao moja kwa moja.

Mitume walihubiri katika ulimwengu wa Kigiriki na Kirumi.

Pia falsafa za:

Plato

Aristotle

zilisaidia baadaye kuelezea baadhi ya mafundisho ya Kikristo.

C. Dini za Babeli, Ashuru na Kanaani

Miungu Maarufu

Baal

Astarte

Marduk

Dagon

Athari kwa Biblia

Hizi ndizo dini ambazo manabii wengi walizipinga.

Mifano:

Eliya dhidi ya manabii wa Baali.

Yeremia dhidi ya ibada za kipagani.

3. DINI NYINGINE MUHIMU ZILIZOSAHAULIKA KWENYE ORODHA

A. Jainism

Ilianza kabla ya Ukristo.

Inafundisha kutodhuru viumbe hai.

Ina mamilioni ya wafuasi India.

B. Confucianism

Ilianzishwa na Confucius.

Ina athari kubwa katika maadili ya Asia Mashariki.

C. Taoism

Ilianzishwa na Laozi.

Inafundisha kuishi kwa maelewano na asili.

4. DINI ZILIZOTOKEA BAADA YA UKRISTO

A. Uislamu

Historia

Ulianza karne ya 7 BK kupitia Muhammad.

Mambo Muhimu

Unamtambua Yesu kama nabii.

Unamkataa Yesu kuwa Mwana wa Mungu.

Unakataa kusulubiwa kwa Yesu katika tafsiri nyingi za Kiislamu.

Athari kwa Ukristo

Mazungumzo ya kidini.

Migogoro ya kihistoria.

Ushirikiano katika maeneo mbalimbali duniani.

B. Sikhism

Mwanzilishi: Guru Nanak

Mambo Muhimu:

Mungu mmoja.

Kusisitiza huduma kwa jamii.

Kukataa mfumo wa matabaka.

C. Baháʼí

Mwanzilishi: Baháʼu'lláh

Inafundisha:

Umoja wa wanadamu.

Umoja wa dini.

Amani ya dunia.

D. Kanisa la LDS (Mormoni)

Mwanzilishi: Joseph Smith

Vitabu:

Biblia

Kitabu cha Mormoni

Makundi mengi ya Kikristo yanatofautiana nao katika mafundisho ya Mungu na ufunuo.

5. CHANGAMOTO KUBWA ZA UKRISTO KATIKA HISTORIA

Karne ya 1–3

Mateso ya Dola la Roma.

Mauaji ya waumini wengi.

Karne ya 4–7

Mijadala ya mafundisho kuhusu Uungu wa Kristo.

Mabaraza makuu ya kanisa.

Karne ya 7–15

Kuenea kwa Uislamu.

Kupungua kwa makanisa katika baadhi ya maeneo ya Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini.

Karne ya 16

Mageuzi ya Kanisa (Reformation).

Karne ya 18–21

Usekula (Secularism).

Ukanamungu (Atheism).

Sayansi na falsafa za kisasa.

Ulimwengu wa kidijitali.

HITIMISHO

Historia inaonyesha kwamba dini nyingi zimekuja na kupita. Baadhi kama dini za Misri, Babeli na Roma zimetoweka kabisa. Nyingine kama Uyahudi, Uhindu, Ubuddha na Shinto zimeendelea kuwepo kwa maelfu ya miaka. Baada ya Ukristo, dini kama Uislamu, Sikhism, Baháʼí na LDS zilijitokeza na kuwa na athari zao duniani.

Kwa mtazamo wa kihistoria, Ukristo umeendelea kuwepo kwa zaidi ya miaka 2,000 ukiwa umeenea karibu kila bara duniani. Kwa mtazamo wa Biblia, Wakristo wanaamini kwamba Yesu Kristo ndiye utimilifu wa unabii wa Agano la Kale na msingi wa wokovu wa wanadamu.

> "Yesu Kristo ni yeye yule jana, na leo, na hata milele." — Waebrania 13:8 (KJV)

Asante sana endelea kufuatilia na kujifunza makala mbalimbali na upate maarifa